پرسش :

آیا این مطلب صحت دارد که 900 تن از شاگردان امام صادق ـ علیه السّلام ـ نقل حدیث می‌کردند و حدیث می‌گفتند امام صادق ـ علیه السّلام ـ چند شاگرد داشتند و هر کدام در چه زمینه‌ای کار می‌کردند؟


پاسخ :

«مالک» پیشوای فرقة مالکی می‌گفت: مدتی نزد جعفر بن محمد رفت و آمد می‌کردم، او را همواره در یکی از سه حالت دیدم: یا نماز می‌خواند یا روزه بود و یا قرآن تلاوت می‌کرد، و هرگز او را ندیدم که بدون وضو حدیث نقل کند. در علم و عبادت و پرهیزگاری، برتر از جعفر بن محمد، هیچ چشمی ندیده و هیچ گوشی نشنیده و به قلب هیچ بشری خطور نکرده است.[1] 
«ابوحنیفه، پیشوای مشهور فرقة حنفی می‌گفت: من دانشمند‌تر از جعفر بن محمد ندیده‌ام.[2] 
وسعت دانشگاه امام صادق ـ علیه السّلام ـ: «حسن بن علی بن زیاد و شاء» که از شاگردان امام رضا(ع) و از محدثان بزرگ بوده (و طبعاً سال‌ها پس از امام صادق(ع) زندگی می‌کرده)، می‌گفت: در مسجد کوفه نهصد نفر استاد حدیث مشاهده کردم که همگی از جعفر بن محمد(ع) حدیث نقل می‌کردند.[3] 
تعداد شاگردان امام صادق(ع): 
امام صادق(ع) با توجه به فرصت مناسب سیاسی که به وجود آمده بود، و با ملاحظة نیاز شدید جامعه و آمادگی زمینة اجتماعی، دنبالة نهضت علمی و فرهنگی پدرش امام باقر(ع) را گرفت و حوزة وسیع علمی و دانشگاه بزرگی به وجود آورد و شاگردان بزرگ و برجسته‌ای همچون: هشام بن حکم، محمد بن مسلم، ابان بن تغلب، هشام بن سالم، مؤمن طاق، مفضّل بن عمر، جابربن حیّان و... تربیت کرد که تعداد آنها را بالغ بر چهار هزار نفر نوشته‌اند.[4] 
تخصص شاگردان امام صادق(ع): 
هر چند وسعت علوم امام جعفر صادق قابل شمارش نیست چنانچه شیخ مفید می‌نویسد: به قدری علوم از آن حضرت نقل شده که زبانزد مردم گشته و آوازة آن همه جا پخش شده است و از هیچ یک از افراد خاندان او، به اندازة او علم و دانش نقل نشده است.[5] اما امام صادق(ع) بنابر نیاز زمان خویش و توسعه علوم دینی و دفع شبهات از حوزه دین هر کدام از شاگردان خود را در یکی از رشته‌هایی چون: علم قرائت قرآن، علم تفسیر، علم حدیث، علم فقه، علم کلام، علم طب، علوم طبیعی، فلسفه، نجوم، ریاضیات، علم اصول فقه، ادبیات و.. تربیت کرد و هنگام مراجعه بعضی از دانشمندان فرق، مذاهب و ادیان دیگر جهت مناظره و پرسش و پاسخ به یکی از شاگردان خود ارجاع می‌دادند. مثلاً هشام بن حکم در علم کلام، جابربن حّیان در کیمیا، زراره بن اعین و محمد بن مسلم در فقه مشهورند. همچنین هشام بن سالم، حمران بن اعین، مومن الطاق و... را هم می توان نام برد که به ترتیب متخصص در علم توحید، کلام و مناظره و... بودند.[6]
[1] . حیدر اسد، الإمام الصادق والمذاهب الاربعه، بیروت، دارالکتاب العربی، چاپ 2، ‌1390 هـ . ق، ج 4، ص 335. 
[2] . ذهبی، شمس الدین محمد، تذکره الحفاظ، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ج1، ص 166. 
[3] . نجاشی، فهرست مصنفی الشیعه، تحقیق: سید موسی شبیری زنجانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین، ص 40 - 39. 
[4] . مفید، الإرشاد، قم، مکتبه بصیرتی، ص 271؛ حیدر، اسد، همان کتاب، ج1، ص 69. 
[5] . مفید، همان کتاب، ‌ص270. 
[6] برنجکار، رضا، فرق و مذاهب اسلامی، موسسه فرهنگی طه، قم، 1381، ص73-74.


تاريخ : ۱۳٩٢/٥/٢٤ | ۱۱:۱٤ ‎ق.ظ | نویسنده : محمود - میم | نظرات ()
  • وبلاگ شخصی